Đừng dùng một dàn ý cho cả ba khối: đề nghị luận về truyện lớp 10, 11, 12 khác nhau ở đâu
Có một thói quen cô từng mắc, và nhìn quanh vẫn thấy khá nhiều tài liệu ôn thi đang mắc: dùng chung một dàn ý y hệt nhau để dạy phân tích truyện cho cả ba khối 10, 11, 12. Học sinh lớp 10 và học sinh lớp 11 làm cùng một đề, chấm theo cùng một đáp án, chỉ khác nhau ở chỗ bài lớp 11 viết dài hơn một chút.
Vấn đề là sách giáo khoa không hề dạy như vậy. Mỗi khối có một yêu cầu riêng, và nếu gộp chung, học sinh lớp 11 sẽ mất đúng thứ mà lẽ ra các em phải học thêm so với lớp 10.
Mạch tăng tiến qua ba khối
Lật lại phần Viết ở Bài 1 của cả ba khối để đối chiếu, sẽ thấy một mạch tăng tiến rất rõ.
- Lớp 10: bài viết phân tích một truyện cần đủ tóm tắt, chủ đề, nghệ thuật, có vận dụng một nhận định lý luận văn học ở mở bài và một nhận định khác ở kết bài.
- Lớp 11: không bỏ bớt yêu cầu của lớp 10, mà giữ nguyên toàn bộ, rồi thêm hẳn một phần riêng đào sâu vào cách kể chuyện: ngôi kể, kết cấu, biểu tượng, giọng điệu.
- Lớp 12: dạng bài chuyển hẳn sang so sánh hai tác phẩm, theo bốn mục mà sách giáo khoa hướng dẫn, không còn là phân tích một truyện đơn lẻ.
Nói cách khác, đề lớp 11 phải luôn dài hơn, sâu hơn đề lớp 10 cho cùng một tác phẩm, chứ không phải một bản rút gọn của lớp 10.
Lớp 11 không phải bản rút gọn của lớp 10, mà là lớp 10 cộng thêm một tầng đọc sâu hơn.
Áp dụng khi ra đề và khi ôn
Từ chỗ nhận ra sự khác biệt này, cô dựng lại toàn bộ hệ thống đề luyện văn bản truyện theo đúng ba khung riêng cho ba khối, dùng ngữ liệu mới. Mỗi đề vẫn giữ đủ bốn phần quen thuộc: tóm tắt, dàn ý, bài giảng của giáo viên, bài viết cho học sinh, nhưng khung dàn ý được thiết kế đúng mức độ của từng khối.
Cái thú vị nhất là đặt một đề lớp 10 và một đề lớp 11 về hai truyện có độ khó gần nhau cạnh nhau, nhìn rõ ngay phần nào lớp 11 phải "cõng" thêm so với lớp 10, thay vì đoán xem đề nào khó hơn đề nào.
Cách chia bậc thang ba khối này được trình bày đầy đủ trong phần lí thuyết của Chuyên đề về văn bản truyện, kèm 21 đề luyện có bản demo đọc thử.